Zuid-Afrika zet 80 miljard euro in op kansspelen: is dit nog gezond?

Emma Bakker · 2026-10-19

Zorgen over gokverslaving in Zuid-Afrika nemen toe. Ruim 80 miljard euro ingezet op kansspelen, maar wat betekent dat voor de gewone Zuid-Afrikaan? En wat kunnen wij in Nederland hiervan leren? ### 65% van de Zuid-Afrikanen gokt weleens Dat blijkt uit een reportage van Trouw over de Zuid-Afrikaanse gokmarkt. Volgens de krant gokt 65% van de Zuid-Afrikanen weleens. Uit een analyse van 55 miljoen consumentendossiers door kredietbureau Experian blijkt bovendien dat huishoudens die financieel nauwelijks kunnen rondkomen tot wel 40% van hun bruto maandinkomen besteden aan gokken. De totale inzet op kansspelen kwam vorig jaar uit op omgerekend 80,3 miljard euro. Belangrijk om te weten: dit bedrag vertegenwoordigt alle inzetten van spelers. Het is dus niet hetzelfde als de daadwerkelijke verliezen van gokkers of de omzet van kansspelaanbieders na uitbetaling van prijzen. ### Sportwedden is de grote winnaar Vooral sportweddenschappen hebben de afgelopen jaren aan populariteit gewonnen. Tijdens de coronapandemie haalden sportweddenschappen de traditionele casino's in. Inmiddels zijn ze verantwoordelijk voor ongeveer 70% van de bruto gokopbrengst in Zuid-Afrika. Van de opbrengsten uit sportweddenschappen is ongeveer 60% afkomstig van online weddenschappen. Onderzoekers wijzen op een paar duidelijke oorzaken: - Het toenemende gebruik van smartphones - Agressieve marketingcampagnes - Sponsordeals tussen gokbedrijven en sportclubs - De economische situatie in het land Dat laatste punt is misschien wel het meest zorgwekkend. Veel Zuid-Afrikanen hebben moeite om rond te komen en zien gokken als een mogelijke manier om hun inkomen aan te vullen. Een gevaarlijke gedachte, want de kans dat je met gokken structureel je inkomen verhoogt, is natuurlijk klein. ### Lange rijen bij wedkantoren In een eerder interview met Wouter Niemeijer op CasinoNieuws kwam de populariteit van gokken in Zuid-Afrika al ter sprake. Niemeijer, die in Kaapstad woont, vertelde over de lange rijen bij lokale wedkantoren en de grote hoeveelheid gokreclames in het land. In de reportage van Trouw komen verschillende mensen aan het woord die afhankelijk zijn van een uitkering of pensioen. Zij brengen regelmatig een bezoek aan een wedkantoor. Sommigen hopen met hun inzetten voldoende geld te winnen om hun financiële situatie te verbeteren. Tegelijkertijd lopen ze het risico om verder in de schulden te raken. Dat is precies de vicieuze cirkel waar veel gokverslaafden in terechtkomen. ### Illegale aanbieders blijven een hardnekkig probleem Naast de groei van de legale gokmarkt vormt illegaal gokken een groot probleem. Naar schatting vindt 62% van het online gokken in Zuid-Afrika plaats via illegale goksites. Deze aanbieders zouden jaarlijks tussen de twee en vier miljard euro aan inkomsten genereren, zonder daarover belasting af te dragen. Ook bestaan er zorgen over het gebruik van illegale gokplatforms voor witwaspraktijken. De Zuid-Afrikaanse minister van Financiën heeft daarom voorgesteld om online sportweddenschappen met 20% te belasten. Dat voorstel stuit echter op kritiek. Gokrechtadvocaat Garron Whitesman waarschuwt dat een hogere belasting averechts kan werken. Volgens hem bestaat het risico dat spelers uitwijken naar illegale aanbieders, waar minder toezicht mogelijk is. > "Een goed gereguleerde legale gokmarkt werkt alleen als je tegelijkertijd de illegale aanbieders aanpakt. Anders jaag je spelers weg naar de plek waar niemand meer meekijkt." Whitesman pleit daarom voor een goed gereguleerde legale gokmarkt, gecombineerd met maatregelen tegen illegale aanbieders. Daarbij noemt hij onder meer het blokkeren van websites en betalingsverkeer. ### Oproep tot strengere maatregelen De maatschappelijke gevolgen van het toenemende gokken leiden ondertussen tot bezorgdheid. Eind vorig jaar dienden 101 organisaties, waaronder zorgverleners, maatschappelijke instellingen en belangenorganisaties, gezamenlijk een memorandum in bij het Zuid-Afrikaanse parlement. Zij waarschuwen voor de gevolgen van problematisch gokgedrag. Volgens lokale media worden zelfs studietoelagen gebruikt om te gokken. Zuid-Afrika beschikt al over hulplijnen en behandelprogramma's voor mensen met gokproblemen. Daarnaast gelden er binnen de legale online casino's maatregelen om kwetsbare spelers te beschermen. Zo moeten spelers in bepaalde situaties hun inkomen kunnen aantonen en kunnen accounts worden geblokkeerd wanneer iemand geen inkomen heeft. Ook wordt gewerkt aan een uitsluitingsregister voor studenten, werklozen en uitkeringsgerechtigden. Bij fysieke wedkantoren is het toezicht volgens Trouw minder vergaand. Daar kunnen bezoekers immers eenvoudiger anoniem hun slag slaan. Dat maakt de drempel om te gokken lager, juist voor mensen die het zich het minst kunnen veroorloven. ### Wat betekent dit voor Nederland? De situatie in Zuid-Afrika is natuurlijk niet één-op-één te vergelijken met Nederland. Toch zijn er lessen te trekken. Ook hier groeit het online gokaanbod en neemt het aantal reclames toe. De discussie over regulering, reclamebeperkingen en bescherming van kwetsbare spelers is dus allesbehalve voorbij. Wil je meer weten over hoe gokmarkten zich ontwikkelen en wat dat betekent voor spelers en beleid? Houd onze analyses in de gaten. En gok je zelf weleens? Zorg dan in ieder geval dat je speelt met geld dat je kunt missen. Want gokken zou vermaak moeten zijn, geen manier om de eindjes aan elkaar te knopen.