Wat games en gokken gemeen hebben – en waar onderzoek ontbreekt

Emma Bakker · 2026-08-26

Je kent ze wel: lootboxen, microtransacties, skin betting. Elementen in videogames die verdacht veel op gokken lijken. Het Trimbos-instituut bracht recent in kaart wat de wetenschap hier eigenlijk over weet. En de conclusie? Er valt nog een hoop te ontdekken, vooral als het gaat om de impact op onze portemonnee. Voor hun rapport 'Video Games and Health' doorploegden de onderzoekers maar liefst 443 overzichtsstudies van 2010 tot 2025. Een gigantische berg kennis. Toch viel er iets op: slechts drie van al die studies vielen binnen het domein 'financiële gezondheid'. Dat is opvallend weinig. ### De schaduwkant van microtransacties In de bredere literatuur gaat het wel over consumentenuitgaven en bescherming. Maar directe financiële gevolgen, zoals problematische uitgaven of zelfs schulden door gaming, krijgen nauwelijks aandacht. Eén van die drie studies keek specifiek naar microtransacties en lootboxen, en een mogelijke link met problematisch gamegedrag. Het is een begin, maar het blijft een dun laagje onderzoek. Waar hebben we het dan precies over? De onderzoekers noemen een paar duidelijke onderwerpen die meer licht verdienen: - De gevolgen van uitgaven aan lootboxen en microtransacties op de lange termijn. - Het verband tussen game-uitgaven, financiële stress en het oplopen van schulden. - Hoe het ontwerp van een game ons uitgavengedrag beïnvloedt. ### Het ontwerp dat verleidt Want daar zit 'm vaak de kneep. Game-ontwikkelaars zijn meesters in het ontwerpen van systemen die je willen laten blijven kopen. Denk aan: - Het verschil tussen een directe microtransactie en de onzekere uitkomst van een lootbox. - De psychologie achter een 'battle pass' of een abonnementsmodel. - Hoe elementen als tijdsdruk of exclusiviteit je beslissing beïnvloeden. Het rapport stelt ook belangrijke vragen over wie hier het meest gevoelig voor is. Factoren zoals impulsiviteit, bestaande gokproblemen, of juist weinig kennis over geldzaken kunnen een grote rol spelen. En welke maatregelen zouden kunnen helpen? Uitgavenlimieten, meer transparantie over de kosten, of betere leeftijdsverificatie zijn allemaal opties die de moeite van het onderzoeken waard zijn. ### Een parallel met de gokwereld Het Trimbos ziet een duidelijke parallel met onderzoek naar gokschade. Ook daar ligt de focus vaak op het individu: op de gokverslaving zelf. Terwijl de commerciële kant – de marketing, het productontwerp – veel minder onder de loep wordt genomen. Bij videogames is dat niet anders. Veel studies kijken naar problematisch gamegedrag, maar de business erachter blijft vaak in de schaduw. Lootboxen hebben inmiddels wel redelijk wat aandacht gekregen. Maar er zijn meer raakvlakken, zoals skin betting (wedden met virtuele items), gesimuleerd gokken in games, of het gebruik van digitale tokens. Die verdienen ook een plek in het onderzoek. Tot slot hameren de onderzoekers op het belang van écht onafhankelijk onderzoek. Gamebedrijven zitten op een berg data die voor externe wetenschappers vaak ontoegankelijk is. En commerciële belangen kunnen – begrijpelijk – de objectiviteit in de weg staan. Een mogelijke oplossing? Onafhankelijke fondsen waar bedrijven aan bijdragen, zonder zeggenschap over wat er onderzocht wordt. Zo houd je de agenda zuiver. Het komt erop neer: we weten nog te weinig over de prijs die we betalen, in euro's, voor die extra's in onze games. Het is tijd om dat gat in onze kennis te vullen.