Totaalverbod op gokreclame: oplossing zonder bewijs?

Emma Bakker · 2026-06-12

In een recente blog van een gerespecteerd instituut pleit de auteur vurig voor een algeheel reclameverbod voor online kansspelen. De vraag die centraal staat: is een totaalverbod op gokreclame een goed idee? De achterliggende intentie is nobel en breed gedeeld: het beschermen van jongvolwassenen en kwetsbare groepen tegen gokschade. Maar wie de argumentatie en onderliggende wetenschappelijke bronnen kritisch bekijkt, ziet dat de conclusies methodologisch wankel lijken. Het is allesbehalve bewezen dat een totaalverbod het meest effectieve instrument is. Sterker nog, de gekozen redeneerwijze negeert fundamentele marktmechanismen, hanteert selectieve causaliteit en biedt een valse belofte van veiligheid. ### Methodologische wankelheid "Het presenteren van deze correlaties als hard causaal bewijs is wetenschappelijk onzuiver." Dat zegt Björn Fuchs, en hij heeft gelijk. Als primaire pijler dient de umbrella review van McGrane et al. (2023). Een dergelijke overkoepelende metastudie is inherent beperkt door de opzet, kwaliteit, relevantie en leeftijd van de gebruikte onderzoeken. De reviews die hierin zijn gebundeld, leunen vrijwel uitsluitend op cross-sectionele observationele data en zelfrapportage. Dergelijke studies tonen een correlatie aan, maar bewijzen geen causaliteit. Het presenteren van deze correlaties als hard causaal bewijs is wetenschappelijk onzuiver. De review middelt bovendien historische trends over internationale markten, zonder rekening te houden met specifieke lokale context en wetgeving. Daarmee is het een te grof instrument voor beleidsvorming. ### Blinde vlek voor illegale gokcontent Een fundamenteel gebrek in de aangehaalde literatuur is dat deze geen onderscheid maakt tussen legale en illegale gokaanbieders. Dit onderscheid is de kern van het kansspelbeleid: beschermd aanbod onder toezicht versus onbeschermd aanbod uit het buitenland. Wanneer legale reclame verboden is, verdwijnt gokcontent niet van de schermen van jongvolwassenen. Recent onderzoek van de Universiteit van Amsterdam naar de digitale tijdslijnen van jongvolwassenen toont het duidelijk aan. Social media feeds worden overspoeld met voornamelijk buitenlandse, illegale gokcontent en ongereguleerde affiliate-marketing. Juist deze ongecontroleerde content draagt het sterkst bij aan de normalisatie van gokken. Dit was al het geval ver voor de legalisering van de Nederlandse online gokmarkt in 2021. Een onderzoek van Ipsos I&O uit 2025 legde bovendien een cruciale nuance bloot: gokreclames zijn zelden doorslaggevend om nieuwe, niet-gokkende spelers over te halen te gaan gokken. Reclame creëert geen nieuwe markt; het dient hoofdzakelijk om de aanwezige vraag te geleiden naar het beschermde, legale aanbod. ### Een valse analogie "Een beeld schetsen waarin dat marketingverbod de exclusieve oorzaak was van de daling, is een schoolvoorbeeld van een confounding variabele negeren om een vooraf ingenomen standpunt te bewijzen," aldus Fuchs. Om de effectiviteit van een totaalverbod te bewijzen, maakt de auteur een sprong naar een heel andere sector: het totale verbod op alcoholmarketing in Litouwen. Dat zou hebben geleid tot een daling van 35 procent in dronkenschap onder jongeren. Deze vergelijking gaat mank. Ten eerste is de dynamiek van fysieke alcoholconsumptie niet te vergelijken met de grenzeloze digitale gokmarkt. Belangrijker is de selectieve winkelnering in beleidsevaluatie. Het marketingverbod in Litouwen werd namelijk gelijktijdig ingevoerd met een drastische verhoging van de alcoholaccijnzen, een forse inperking van de fysieke verkooptijden in supermarkten en een verhoging van de alcoholleeftijd. Een beeld schetsen waarin dat marketingverbod de exclusieve oorzaak was, is simpelweg onjuist. ### Wat werkt dan wel? Een totaalverbod klinkt misschien simpel en effectief, maar de realiteit is complexer. In plaats van een verbod dat illegale aanbieders vrij spel geeft, kunnen we beter inzetten op: - **Gerichte regulering**: reclame alleen toestaan binnen strikte kaders, zoals leeftijdscontroles en transparante boodschappen. - **Handhaving op illegale content**: samenwerken met platforms zoals YouTube, TikTok en Instagram om illegale gokcontent te verwijderen. - **Voorlichting en preventie**: investeren in campagnes die jongvolwassenen weerbaarder maken tegen gokken. - **Data-gedreven beleid**: gebruikmaken van actueel Nederlands onderzoek in plaats van verouderde internationale studies. De nobelheid van het doel mag ons niet blind maken voor de zwakke onderbouwing. Een totaalverbod op gokreclame is een oplossing die nog steeds op zoek is naar bewijs.