TNO-onderzoek 'Van instroom tot herstel' toont aan: datakloof tussen aanbieders belemmert effectief toezicht op online gokken. Pleidooi voor centrale datagrondslag en proactieve preventie om gokschade te beperken.
Het huidige toezicht op online gokken schiet tekort. Dat komt doordat aanbieders alleen zicht hebben op het speelgedrag binnen hun eigen platform. Volgens een nieuw TNO-onderzoek, genaamd 'Van instroom tot herstel', vormt die versnippering van data een van de grootste obstakels voor effectief kansspelbeleid. Spelers kunnen hun gedrag namelijk eenvoudig spreiden over meerdere legale aanbieders. Hierdoor blijven risicopatronen en oplopende schade vaak volledig buiten beeld.
TNO stelt dat de nieuwe visie op kansspelen vraagt om een fundamentele kanteling in de beleidsbenadering. De nadruk moet meer komen te liggen op bescherming van burgers en het beperken van schade. Om die omslag mogelijk te maken, is beter inzicht nodig in hoe spelers zich ontwikkelen: van instroom en escalatie tot herstel. Zonder een centrale en betere datagrondslag blijft het lastig om effectief in te grijpen waar de risico's het grootst zijn.
### Datakloof belemmert toezicht
Volgens TNO zit de grootste beperking van het huidige systeem in de manier waarop data worden verzameld. Signalering, speellimieten en interventies zijn nu ingericht op accountniveau per aanbieder. Daardoor kan een speler met verhoogd risico zijn gedrag eenvoudig spreiden over meerdere legale online casino's, zonder dat een aanbieder een volledig beeld heeft. Dit beperkt niet alleen de effectiviteit van de zorgplicht, maar maakt het ook voor toezichthouders lastig om de totale schade per speler in kaart te brengen. Volgens TNO ontbreekt daardoor een essentieel overzicht van de volledige spelerreis, van eerste deelname tot mogelijk herstel.
Om die reden pleit TNO voor een verbeterde datagrondslag. Geanonimiseerde gegevens moeten over aanbieders heen gekoppeld kunnen worden aan schade-indicatoren. Alleen op die manier kan de overheid de nieuwe visie op kansspelen effectief monitoren en waar nodig bijsturen.
### Online gokken als zelfversterkend systeem
De kern van de nieuwe koers ligt volgens TNO in een beter begrip van online kansspelen als een complex en zelfversterkend systeem. Uit de kwantitatieve analyse blijkt dat speelgedrag niet statisch is, maar vaak een patroon van escalatie volgt. Zonder tijdige bescherming kunnen risico's snel toenemen. Daarom concludeert TNO dat de grootste winst te behalen valt in het beperken van gokschade aan het begin van de 'gokketen'.
> "Interventies die zich richten op het beperken van de instroom van nieuwe spelers en het vroegtijdig afremmen van risicovol speelgedrag hebben naar verwachting het grootste effect op de totale schade in de samenleving."
Hoewel verslavingszorg en hersteltrajecten belangrijk blijven voor individuele spelers, wijst TNO erop dat deze vaak pas in beeld komen wanneer de problemen al ernstig zijn. Dit vraagt om een verschuiving van reactieve zorg naar proactieve preventie.
### Marketing en leeftijdsgrenzen
Volgens TNO is marketing een van de belangrijkste factoren in de instroom van nieuwe gokkers en de escalatie van speelgedrag. Uit de aangehaalde wetenschappelijke literatuur blijkt dat gokreclame niet alleen de intentie om te spelen vergroot, maar ook kan leiden tot vaker en intensiever gokken. Juist spelers met een gematigd of hoog risicoprofiel komen vaker met reclame in aanraking en zijn daar gevoeliger voor.
Naast strengere reclamebeperkingen noemt TNO ook hogere leeftijdsgrenzen als effectief middel om schade te beperken. Vooral jongvolwassenen zijn extra kwetsbaar, doordat hun impulscontrole nog in ontwikkeling is. Een verhoging van de minimumleeftijd naar 21 of 23 jaar zou de instroom van deze groep aanzienlijk kunnen beperken. Eerder bleek uit de voortgangsbrief van staatssecretaris Claudia van Bruggen dat een dergelijke verhoging voorlopig niet wordt doorgevoerd.
### Grenzen van de huidige zorgplicht
Een andere belangrijke pijler in het onderzoek is de constatering dat de huidige zorgplicht haar grenzen bereikt. Aanbieders doen weliswaar hun best om risicovol gedrag te signaleren, maar zonder gedeelde data blijven ze blind voor de volledige context. Dit maakt het lastig om tijdig in te grijpen bij spelers die hun verlies proberen te compenseren of andere schadepatronen vertonen. TNO benadrukt dat een systeem dat alleen op accountniveau werkt, nooit de gewenste bescherming kan bieden.
De oplossing ligt volgens het instituut in een centrale datagrondslag die alle legale aanbieders omvat. Dit zou niet alleen toezichthouders helpen, maar ook de basis leggen voor effectievere preventie. Het is nu aan de politiek om hier werk van te maken, voordat de schade verder oploopt.
