Staatsloterij 300 jaar: van belasting op onnozelheid tot goede doelen

Emma Bakker · 2026-04-04

Vandaag, op 4 april, is het precies drie eeuwen geleden dat de eerste trekking van de Generaliteitsloterij plaatsvond. Dat was de voorloper van de Staatsloterij zoals we die nu kennen. In die driehonderd jaar heeft de loterij flink wat namen gehad: de Bataafsche Loterij, de Koninklijke Hollandsche, later de Nederlandsche en pas sinds 1848 heet het de Staatsloterij. ### Een bijzonder jubileum De Nederlandse staatsloterij is een van de oudste nog bestaande loterijen ter wereld. Dat verdient zeker een felicitatie. Maar aan wie moeten we die gelukwensen eigenlijk richten? Aan de minister van Financiën misschien? De band tussen de staat en de loterij blijkt helemaal niet zo onlosmakelijk als de naam doet vermoeden. Tien jaar geleden ging de Staatsloterij op in de Nederlandse Loterij. Tegenwoordig huist ze samen met spellen als de Lotto en de Toto. De oude dame is nu onderdeel van een organisatie die zich vooral inzet voor goede doelen. De staatskas pikt natuurlijk wel flinke graantjes mee van al die spellen. ### Wie verdient de felicitaties? Gevoelsmatig gaan mijn felicitaties naar de lotenkopers. Want zonder deelnemers geen kansspel. Wat ik mooi vind is dat de Nederlandse Loterij dit jaar met een smaakvol gemaakte commercial een ode brengt aan haar klanten. In het filmpje zien we hoe een lotenkoper door drie eeuwen tijdsbeeld zijn lot - en daarmee zijn droom - najaagt. Vergeefs, zo blijkt uit de min of meer verborgen boodschap. Het huis waarvan hij droomt, staat drie eeuwen later nog steeds te koop. Het is een subtiele knipoog naar het feit dat je statistisch gezien ongeveer 352.635 jaar oud moet worden om een keer de hoofdprijs te winnen. ### De psychologie achter loterijdeelname De miljoenen deelnemers hebben allemaal - bewust of onbewust - hetzelfde fetisj: financieel masochisme. Het komt hierop neer: men legt miljarden in om miljoenen te winnen. Een voormalig minister van Financiën zei er ooit dit over: 'de Staatsloterij is een extra belastingheffing op onnozelheid'. Gerrit Zalm schaterde erbij, zoals alleen hij dat kan. Gelukkig is die onnozelheid tamelijk onschuldig. Gokverslaving komt bij een loterij niet of nauwelijks voor, hoewel Nederlanders massaal loten kopen voor de Oudejaarstrekking. Kennelijk boeit het niet dat er steeds meer loten worden uitgegeven terwijl de hoofdprijs al jaren gelijk blijft. Laten we de deelname maar vrolijke dwangmatigheid noemen. ### Het iconische logo verdwijnt Begin jaren zeventig van de vorige eeuw werd het staatskansspel gesymboliseerd met een prachtig logo: een klein visje (een spierinkje) dat een grote vis (een kabeljauw) vangt. Uitgerekend in dit jubileumjaar heeft de Nederlandse Loterij het kleine visje uit het eens zo iconische beeldmerk geamputeerd. Sinds 1 januari 2026 is het logo van de Staatsloterij vernieuwd. Maar waarom? Is het een rigoureuze kentering van de communicatie-aanpak? Symboliseert het nu de meestal vergeefse mega-investering van lotenkopers? Of is het simpelweg historische onnozelheid? ### Tijd voor een nieuwe naam? Als het beeldmerk op de schop kon, is het nu misschien de beurt aan de loterij-naam. Door de eeuwen heen veranderde die naam vele malen. Nu de banden met de Staat der Nederlanden niet meer exclusief zijn, zou het zuiver zijn om de naam te veranderen. 'De Loterij' volstaat eigenlijk prima. Wat blijft is de aantrekkingskracht van de droom. De kans om met één lotje je leven te veranderen. Of zoals een bekende uitspraak luidt: > 'De loterij is een belasting voor mensen die slecht zijn in wiskunde.' Toch blijven we meedoen. Waarom eigenlijk? Misschien vanwege deze redenen: - De spanning van de trekking - Het gevoel van hoop, hoe klein ook - De traditie, vooral rond oud en nieuw - Het sociale aspect, samen met collega's of familie - De bijdrage aan goede doelen Driehonderd jaar Staatsloterij. Driehonderd jaar dromen kopen voor een paar euro. Driehonderd jaar statistisch bijna onmogelijke kansen grijpen. En weet je wat? Dat gaan we waarschijnlijk nog wel driehonderd jaar volhouden. Omdat hoop nu eenmaal niet in statistieken is uit te drukken.