Oudste gokspellen ontdekt: al sinds de ijstijd

Emma Bakker · 2026-04-02

Stel je voor, je zit rond een kampvuur, niet in 2024, maar 12.000 jaar geleden. Het is ijskoud, maar de spanning is te snijden. Er worden dobbelstenen gegooid. Nieuw archeologisch onderzoek toont aan dat inheemse Amerikaanse volken al tijdens de laatste ijstijd gokspellen speelden. Dat maakt hen waarschijnlijk de eerste mensen die dit deden. De bevindingen, gepubliceerd in het tijdschrift *American Antiquity*, komen van archeoloog Robert Madden van de Colorado State University. Hij doorzocht bestaande archieven met artefacten op zoek naar de oudste dobbelstenen van Noord-Amerika. Zijn zoektocht richtte zich op objecten die mogelijk voor spel of gokken werden gebruikt. Madden schrijft: "De resultaten suggereren dat dobbelstenen, kansspelen en gokken een hardnekkig kenmerk zijn geweest van de inheemse Amerikaanse cultuur gedurende de afgelopen 12.000 jaar." De vroegste exemplaren werden gevonden in afzettingen uit het Laat-Pleistoceen in Wyoming, Colorado en New Mexico. ### Wie waren de eerste gokkers? Colorado worstelt nog steeds met de vraag wat een vaardigheidsspel is en wat een kansspel. Maar het bewijs wijst erop dat Noord-Amerikanen al gokten lang voordat andere culturen dat deden. Eerder onderzoek vond aanwijzingen voor dobbelstenen en loterij-achtige spellen van ongeveer 5000 tot 6000 jaar geleden. Het lijkt een universele menselijke activiteit, met vergelijkbare vondsten in het oude Egypte, China, Griekenland en Rome. Madden hanteerde strikte criteria in zijn zoektocht. De inheemse Amerikaanse 'dobbelstenen' waren bijvoorbeeld tweezijdig. Ook moesten de objecten minstens één gemarkeerde kant hebben, in een mensenhand passen en géén gaten hebben (die zouden kunnen wijzen op sieraden). - Hij vond 565 objecten die aan de criteria voldeden. - Minstens 94 daarvan werden waarschijnlijk voor spel gebruikt. - De items kwamen van 57 archeologische vindplaatsen verspreid over 12 staten. De meeste waren 2000 tot 450 jaar oud, maar minstens 31 exemplaren waren 8000 tot 2000 jaar oud. En het meest verbazingwekkend: minstens 14 stenen dateren van maar liefst 12.000 jaar geleden.  ### Een diepgewortelde traditie "Deze bevindingen plaatsen prehistorische inheemse Amerikaanse groepen aan de frontlinie van de uitvinding van dobbelstenen, kansspelen en gokken," voegt Madden toe. Archeologen hadden al eerder recentere tweezijdige objecten geïdentificeerd, met een 'kop' en 'munt' kant, net zoals de munten die we nu nog gebruiken. De eerste Europese kolonisten zagen de activiteiten bij aankomst op het continent. De spellen "waren vaak luidruchtige aangelegenheden met enorme groepen mensen eromheen," zegt Madden. Het was duidelijk meer dan alleen een spelletje; het was een sociale gebeurtenis. De link tussen inheemse Amerikanen en gokken is dus eeuwenoud. Meer recent, zo'n 50 jaar geleden, bliezen stammen het gokken in de VS nieuw leven in. De Seminole-stam in Florida opende in 1979 de eerste bingohal met hoge inzetten. De strijd om exclusieve rechten en de erkenning van deze historische band duurt tot op de dag van vandaag voort. Het toont aan dat deze traditie, die begon bij een ijstijdkampvuur, een onuitwisbaar stempel heeft gedrukt.