Noordse studie: Onderzoek offshore gokken vaak onbetrouwbaar

Emma Bakker · 2026-01-29

Het is een terugkerend thema in discussies over gokregulering: hoe groot is de illegale markt nu echt? Een recente Noordse studie werpt een kritische blik op de cijfers die rondgaan. En wat blijkt? Veel onderzoeken zijn behoorlijk onzeker, politiek gekleurd en sterk afhankelijk van de gebruikte methode. Het team, bestaande uit Virve Marionneau (Universiteit van Helsinki), Søren Kristiansen (Aalborg Universiteit), Tomi Roukka (Fins Instituut voor Volksgezondheid en Welzijn) en Håkan Wall (Karolinska Instituut), nam 32 eerdere studies onder de loep. Ze keken specifiek naar hoe onderzoekers in Zweden en Finland de omvang van de offshore gokmarkt meten. De conclusie is helder: data, definities en methoden lopen zo uiteen dat de resultaten vaak onbetrouwbaar zijn. ### Data als politiek instrument Van de 24 studies die het 'channeling rate' (het percentage dat naar illegale sites gaat) schatten, gebruikten er maar liefst 19 data van H2 Gambling Capital. Dat is een private marktonderzoeksfirma. Het probleem? De firma maakt haar methodologie niet openbaar en levert soms verschillende schattingen voor dezelfde jaren. Die worden ook niet altijd geüpdatet ten opzichte van eerdere resultaten. Dat geeft ruimte voor interpretatie. Afhankelijk van hoe je de data leest, kun je claimen dat de zwarte markt sneller of juist langzamer groeit. De onderzoekers zeggen het zelf: “Offshore schattingen zijn waarschijnlijk politieke instrumenten.” Gokbedrijven hebben er baat bij om de zwarte markt groter voor te stellen. Het is hun bewijs dat overregulering spelers naar illegale sites drijft. Zo pleiten ze voor lagere belastingen, meer marketingvrijheid en minder verplichtingen op het gebied van sociale verantwoordelijkheid. Een Zweeds onderzoek, uitgevoerd door een bedrijf dat paardenrenweddenschappen aanbiedt, gebruikte bijvoorbeeld webverkeer als maatstaf voor uitgaven. Ze namen aan dat bezoekers op offshore sites 10 tot 20 keer zoveel uitgeven als op gereguleerde sites. De onderzoekers van de Noordse studie vonden hiervoor echter geen empirische basis. > “Hoewel de uitgaven op offshore goksites hoger kunnen zijn dan op gereguleerde sites, vonden we geen empirische basis voor deze schattingen, noch duidelijke beschrijvingen van hoe deze werden bepaald.” Dit fenomeen is niet nieuw. Ook in het VK zagen onderzoekers dat gokbedrijven de omvang van de zwarte markt overdrijven, vooral bij discussies over belastingverhogingen. De studie waarschuwt: overschattingen kunnen beleidsmakers afschrikken van effectieve maatregelen, uit angst de controle over de markt te verliezen. Dat kan de volksgezondheid schaden.  ### Vage grenzen tussen legaal en illegaal Een ander groot probleem is dat veel gokkers zelf niet weten of ze op een legale of illegale site spelen. In enquêtes worden deze respondenten vaak uitgesloten, wat de data vertekent. - In een Zweedse enquête was 17% onzeker of ze offshore sites gebruikten, tegenover slechts 3% die het bevestigde. - In Denemarken was 8,6% onzeker, vergeleken met 3,8% die offshore gokken rapporteerde. Ook in de VS, bijvoorbeeld in Mississippi, gaven studenten aan op legale platforms te spelen, terwijl de staat online sportweddenschappen niet toestond. In de Noordse studies zeiden sommige deelnemers eerst niet offshore te gokken, maar noemden later wel activiteiten zoals 'skin betting', wat in Denemarken niet legaal is. De onderzoekers benadrukken een belangrijk punt: offshore en onshore gokken zijn geen gescheiden werelden. Veel mensen doen aan beide. Dat maakt het meten nog complexer. ### Op weg naar betrouwbaardere data Hoe kunnen we dan tot betere schattingen komen? De studie doet een paar concrete aanbevelingen: - Gebruik een multi-methode aanpak. Vertrouw niet alleen op enquêtedata óf inkomstenanalyses, maar combineer ze. - Wees transparant over definities en methodologie. Wat versta je precies onder 'offshore gokken'? - Neem de onzekerheid van respondenten serieus in plaats van ze uit te sluiten. Die onwetendheid is op zichzelf een belangrijk gegeven. - Zoek naar onafhankelijke dataverificatie, in plaats van te leunen op één commerciële bron. Het is tijd voor een volwassen gesprek over de cijfers achter het gokbeleid. Alleen met betrouwbare, transparante data kunnen we beleid maken dat de consument echt beschermt, zonder bang te hoeven zijn voor spookbeelden van een oncontroleerbare zwarte markt. De bal ligt nu bij onderzoekers, toezichthouders en de industrie zelf om het beter te doen.