Lootboxes: waarom gamen en gokken gevaarlijk dicht bij elkaar komen

Emma Bakker · 2026-10-07

Steeds meer games voelen als een gokhal in je broekzak. Je opent een pakketje en hoopt op die ene speler die je team compleet maakt. Maar wat als dat gevoel niet alleen spannend is, maar ook verslavend? Kennislink dook in de wereld van lootboxes en ontdekte dat de grens tussen gamen en gokken steeds vager wordt. En dat heeft gevolgen – zeker voor jonge spelers. ### Waarom EA FC plotseling 16+ is Het Pan European Game Information (PEGI)-systeem heeft in maart de regels aangescherpt. Games waarin je met echt geld een willekeurige digitale beloning kunt kopen – zogenoemde paid random items – krijgen nu een PEGI 16-classificatie. Dat betekent concreet dat EA FC, voorheen FIFA, opeens een minimumleeftijd van 16 jaar heeft. Best opmerkelijk voor een voetbalspel, toch? De leeftijdsgrens draait niet om het voetballen zelf, maar om de pakketjes die je kunt kopen. Je weet nooit welke speler erin zit. Dat is precies het mechanisme dat bekendstaat als een lootbox. Volgens Leon Xiao, professor in Video Game Law aan de City University in Hong Kong, laten de nieuwe PEGI-regels zien dat toezichthouders eindelijk wakker zijn geworden. "De industrie heeft jarenlang kunnen doen wat ze wilde," zegt hij. ### Jongeren: spannend, maar vaak met spijt Bij traditioneel gokken is de uitkomst meestal geld waard. Bij lootboxes krijg je een digitaal item dat vaak geen directe economische waarde heeft. Toch voelt het als gokken, en dat is precies het probleem. Uit onderzoek van Wijzer in geldzaken onder duizend Nederlandse jongeren blijkt: - Ongeveer een derde van de gamende jongeren heeft wel eens een lootbox gekocht. - 60% vond het voelen als gokken. - 15% had er meteen spijt van. Het Trimbos-instituut waarschuwt dat je via die digitale valuta – die je met echt geld koopt – sneller meer uitgeeft dan je van plan was. Herkenbaar? Je koopt een bundel van €10, €20 of €50, en voor je het weet is je budget verdampt. > "De Nederlandse toezichthouders ACM en de Kansspelautoriteit zijn, in tegenstelling tot veel andere landen, veel bezig met videogames. Ook veel EU-initiatieven worden door de ACM geleid." > — Leon Xiao, professor in Video Game Law, City University of Hong Kong ### Juridisch grijs gebied: waarom het zo lastig is Voor toezichthouders is het moeilijk om lootboxes als gokspel te classificeren. Wat je wint, heeft geen echte economische waarde. Daardoor valt het niet onder de gokwetgeving. De Kansspelautoriteit (Ksa) probeerde eerder bepaalde lootboxes als kansspel te verbieden, maar in 2022 zette de Raad van State een streep door dat beleid. Een woordvoerder van de Ksa liet weten toen niet blij te zijn geweest met die uitspraak. Volgens de toezichthouder bevat een spel als EA FC 27 duidelijk gokelementen, maar zolang het niet expliciet als online gokken wordt gezien, kan de autoriteit weinig doen. Het gevolg: deze gokachtige mechanismen blijven in Nederland vrijwel ongereguleerd. Dat schreef Xiao in een rapport over de Nederlandse situatie. Toch benadrukt hij dat Nederland, in tegenstelling tot veel andere landen, wél actief bezig is met videogames. De ACM hanteert vrij strenge richtlijnen rondom lootboxes, maar die regels worden lang niet altijd nageleefd. Van de best verdienende iPhone-games in Nederland hield slechts een handvol zich aan de regels. Wel kreeg de ACM eerder gelijk in een zaak tegen Epic Games, de maker van Fortnite, over het gebruik van lootboxes en andere commerciële technieken. ### Nieuwe wetgeving in aantocht Er komt waarschijnlijk strengere wetgeving aan. Binnenkort wordt een nieuwe versie van de Digital Fairness Act verwacht, waarin mogelijk hardere regels voor lootboxes komen. Dat is goed nieuws voor ouders, jongeren en iedereen die zich zorgen maakt over de dunne lijn tussen spel en gokverslaving. Wat kun je zelf doen? Praat met jonge gamers over wat ze kopen en waarom. En onthoud: die ene zeldzame speler is nooit een garantie – het is een kansspel.