Gokwaarschuwingen werken averechts: wat onderzoekers nu aanbevelen

Emma Bakker · 2026-09-07

Gokwaarschuwingen zoals 'Gok met mate' en 'Stop op tijd' lijken misschien logisch, maar uit onderzoek van Steffi de Jans blijkt iets verrassends: ze kunnen juist aanzetten tot gokken. Vooral bij mensen die al risico lopen op een gokstoornis. Dat vertelde de onderzoeker onlangs in een interview met wetenschapstijdschrift EOS. Haar werk werd bekroond met de POWER-prijs, een jaarlijkse onderscheiding voor onderzoek naar mentaal welzijn. En dat is niet voor niets. Want als waarschuwingen het tegenovergestelde doen van wat ze beloven, moet er iets veranderen. ### Waarom waarschuwingen averechts kunnen werken De Jans deed jarenlang onderzoek naar de ontradende boodschap bij gokreclames. In België werd 'Gok met mate' veel gebruikt. In Nederland zien we teksten als 'Wat Kost Gokken Jou? Stop Op Tijd 18+' en 'Speel bewust, 18+'. Tot haar verbazing gaven juist mensen met een risico op gokstoornis een hogere gokintentie aan na het zien van die boodschap. Hoe dat komt? Daar zijn meerdere verklaringen voor. > "Misschien waren de mensen de boodschap al beu gehoord, of interpreteerden ze die als kritiek op hun eigen gedrag. Of zagen ze die net als een aanmoediging: 'Gok, met maten!' Want het klinkt natuurlijk wel wat dubbelzinnig." > — Steffi de Jans, postdoctoraal onderzoeker Communicatiewetenschappen aan Universiteit Gent Daar komt nog iets bij: de waarschuwing legt de verantwoordelijkheid volledig bij het individu. Alsof het puur een eigen keuze is om te gokken. Terwijl factoren zoals genen en omgevingsinvloeden – waaronder marketing – minstens zo belangrijk zijn. ### Hoe het beter kan: eenvoudige taal en zelfevaluatie In de werkgroep van de Hoge Gezondheidsraad, waar De Jans deel van uitmaakt, zijn concrete voorstellen gedaan voor betere waarschuwingen. Deze moeten in eenvoudige taal zijn die iedereen begrijpt. Vakjargon is uit den boze, net als woorden met een positieve bijklank. Enkele ideeën die op tafel lagen: - Gokken voorstellen als verliezen, met aandacht voor de gevolgen die verder gaan dan alleen financiële problemen. - Een directe call to action, zoals: 'Spendeer maximaal 1 procent van je inkomen aan gokken'. Volgens hulpverleners is dat nog enigszins gezond. - Een zelfevaluatie-insteek, bijvoorbeeld: 'Hoeveel heb jij al verloren?' Dat laat mensen stilstaan bij hun eigen gedrag. Volgens De Jans is het essentieel dat zulke boodschappen eerst getest worden. Want uit de literatuur blijkt dat dezelfde boodschap op den duur irritatie of vermoeidheid kan veroorzaken. Wat vandaag werkt, doet dat morgen misschien niet meer. ### Preventie boven genezing Tot slot benadrukt De Jans dat preventie belangrijk is om de toestroom van nieuwe jonge en kwetsbare gokkers te beperken. Ze snapt dat gokken voor sommige mensen ontspanning kan zijn. Maar ze waarschuwt voor een groei van het aantal mensen met gokproblemen. "Ik ben op zich niet tegen gokken. Voor veel mensen is en blijft het een vorm van vermaak. Maar we moeten wel eerlijk zijn over de risico's en de verantwoordelijkheid niet alleen bij het individu leggen," aldus De Jans. Kortom: waarschuwingen zijn goed bedoeld, maar de uitvoering maakt het verschil. En dat vraagt om onderzoek, eenvoudige taal en een eerlijke blik op de rol van de gokindustrie zelf.