Gokverslaving in Zuid-Afrika: 80 miljard euro ingezet, en het wordt alleen maar meer

Emma Bakker · 2026-10-19

Het is een cijfer dat je even laat stilvallen: omgerekend 80,3 miljard euro. Zoveel werd er vorig jaar in Zuid-Afrika ingezet op kansspelen. Niet verloren, niet gewonnen — ingezet. En achter dat enorme bedrag schuilt een verhaal dat steeds zorgwekkender wordt. Volgens een reportage van Trouw gokt 65% van de Zuid-Afrikanen weleens. Kredietbureau Experian bekeek 55 miljoen consumentendossiers en vond iets schrijnends: huishoudens die financieel nauwelijks rondkomen, besteden tot wel 40% van hun bruto maandinkomen aan gokken. Laat dat even bezinken. Bijna de helft van wat er binnenkomt, verdwijnt richting een weddenschap. ### Sportwedden heeft de casino's ingehaald Vooral sportweddenschappen zijn booming. Tijdens de coronapandemie passeerden ze de traditionele casino's, en inmiddels zijn ze goed voor zo'n 70% van de bruto gokopbrengst in het land. Ongeveer 60% daarvan komt van online weddenschappen. Waarom het zo hard groeit? Onderzoekers wijzen op een paar dingen die elkaar versterken: - Het toenemende gebruik van smartphones, waardoor een weddenschap altijd binnen handbereik ligt - Agressieve marketingcampagnes en sponsordeals tussen gokbedrijven en sportclubs - De economische situatie: veel mensen hebben moeite om rond te komen en zien gokken als een manier om hun inkomen aan te vullen Dat laatste is misschien wel het meest pijnlijke. Mensen die het minst kunnen missen, hopen juist via gokken hun situatie te verbeteren. Het risico dat ze verder in de schulden zakken, is dan alleen maar groter. ### Illegale aanbieders als groot probleem Naast de groei van de legale markt is er nog een schaduwzijde. Naar schatting 62% van het online gokken in Zuid-Afrika vindt plaats via illegale goksites. Die aanbieders zouden jaarlijks tussen de twee en vier miljard euro verdienen, zonder daarover belasting af te dragen. Er bestaan ook zorgen dat zulke platforms worden gebruikt voor witwaspraktijken. De minister van Financiën stelde daarom voor om online sportweddenschappen met 20% te belasten. Maar dat voorstel stuit op kritiek. Gokrechtadvocaat Garron Whitesman waarschuwt dat een hogere belasting juist averechts kan werken: spelers zouden kunnen uitwijken naar illegale aanbieders, waar het toezicht nog veel minder is. > "Een goed gereguleerde legale markt werkt alleen als je tegelijk hard optreedt tegen illegale aanbieders." — de strekking van Whitesmans pleidooi Hij pleit daarom voor een stevig gereguleerde legale markt, gecombineerd met maatregelen tegen illegale partijen, zoals het blokkeren van websites en betalingsverkeer. ### Een brede oproep tot strengere maatregelen De maatschappelijke gevolgen beginnen ook breder door te dringen. Eind vorig jaar dienden 101 organisaties — van zorgverleners tot maatschappelijke instellingen en belangenorganisaties — gezamenlijk een memorandum in bij het Zuid-Afrikaanse parlement. Ze waarschuwen voor problematisch gokgedrag. Volgens lokale media worden zelfs studietoelagen gebruikt om te gokken. Zuid-Afrika heeft gelukkig al hulplijnen en behandelprogramma's voor mensen met gokproblemen. Binnen legale online casino's gelden maatregelen om kwetsbare spelers te beschermen. Spelers moeten in bepaalde situaties hun inkomen aantonen, en accounts kunnen worden geblokkeerd als iemand geen inkomen heeft. Er wordt ook gewerkt aan een uitsluitingsregister voor studenten, werklozen en uitkeringsgerechtigden. Bij fysieke wedkantoren is het toezicht volgens Trouw minder vergaand. Daar kunnen bezoekers soms gewoon doorlopen, zonder dat iemand meekijkt. En juist daar staan de lange rijen. Wat dit verhaal vooral duidelijk maakt: het gaat hier niet alleen om een groeiende industrie, maar om echte huishoudens die klem komen te zitten. Cijfers van tientallen miljarden vertellen pas iets als je beseft wie dat geld bij elkaar brengt — en wat ze ervoor opgeven.