Kabinet kondigt strengere maatregelen aan voor online kansspelen, maar na vijf jaar ontbreekt nog steeds een deugdelijke onderbouwing. De gereguleerde markt krimpt, de illegale markt groeit. Tijd voor een waterbedtoets.
Het kabinet kondigt opnieuw strengere maatregelen voor online kansspelen aan. Bonussen verdwijnen, gerichte reclame voor online gokken wordt verboden, speellimieten worden overkoepelend en er komt een draagkrachttoets. Het vergunningenstelsel wordt verder aangescherpt. En oh ja, de illegaliteit moet ook worden bestreden.
### Waarom ontbreekt een deugdelijke onderbouwing?
Dat beleid wordt aangepast is niet schokkend. Dat opnieuw een concrete aanleiding en deugdelijke onderbouwing ontbreekt, wel. Vijf jaar na de legalisering is er nog altijd geen betrouwbare basis om de effecten van de stortvloed aan maatregelen te beoordelen.
"Beleidsmakers leunen op losse studies met uiteenlopende definities en gebrekkige tellingen." – Peter-Paul de Goeij
Een nulmeting ontbrak. Structureel bevolkingsonderzoek is er nog steeds niet. In plaats daarvan leunen beleidsmakers op losse studies met uiteenlopende definities en gebrekkige tellingen. Toch worden die cijfers gebruikt om trends te duiden en beleid te rechtvaardigen, zonder serieuze toetsing van bruikbaarheid of vergelijkbaarheid.
### Wat zijn de zichtbare effecten van het huidige beleid?
Dat is problematisch, helemaal omdat de markt sinds 2021 voortdurend is aangepakt: verboden, beperkingen en hogere belastingen stapelen zich op. Wat al deze maatregelen samen hebben opgeleverd, is nooit vastgesteld.
De effecten zijn inmiddels zichtbaar. De gereguleerde markt krimpt, vergunninghouders trekken zich terug en de illegale markt groeit. Reclame voor illegale aanbieders blijft overal zichtbaar. Waar een deel van de spelers heen is gegaan, krijgt nauwelijks aandacht. Daarmee raakt de kern van de wet uit beeld: spelers die toch willen gokken, beschermen binnen een gecontroleerde omgeving. Kanalisatie was het uitgangspunt.
In het debat wordt dat versimpeld tot legaal gokken of niet gokken. Dat is niet de realiteit. Wie wil spelen, blijft spelen. De vraag is waar.
"Legale aanbieders verliezen zichtbaarheid, ten gunste van de illegalen. Dat er daardoor minder zal worden gegokt, is ijdele hoop." – Peter-Paul de Goeij
### Hoe beinvloedt het verbod op gerichte reclame de markt?
Precies daar ontbreekt de toetsing. Nieuwe maatregelen worden ingevoerd zonder te beoordelen wat ze doen met kanalisatie, consumentengedrag en de omvang van de illegale markt. Druk op de legale markt duwt spelers eenvoudigweg naar minder gecontroleerde alternatieven.
Het is een duidelijk patroon: elke tegenvaller leidt tot nieuwe beperkingen. Evaluatie blijft uit. Neveneffecten worden niet onderzocht.
Het verbod op gerichte reclame is het nieuwste voorbeeld. Legale aanbieders verliezen zichtbaarheid, ten gunste van de illegalen. Dat er daardoor minder zal worden gegokt, is ijdele hoop. Illegale aanbieders blijven onverminderd zichtbaar en bereiken nog vaker juist de spelers die bescherming nodig hebben.
### Wat gebeurt er met spelers die de gereguleerde markt verlaten?
De aanname dat spelers die de gereguleerde markt verlaten stoppen met gokken, klopt slechts voor een klein deel. Risicospelers zoeken en vinden alternatieven. En daar verdwijnen precies de gokkers die bescherming het meest nodig hebben uit beeld.
Wie overstapt naar illegaal aanbod verliest alle waarborgen: geen Cruks, geen toezicht, geen zorgplicht.
"Consumentenbescherming zit niet in het stoer stapelen van strenge regels, maar in het nemen van effectieve maatregelen die juist kwetsbare spelers beschermen zonder hen buiten het systeem de illegaliteit in te duwen." – Peter-Paul de Goeij
### Hoe kan het beleid worden bijgestuurd?
Daarom moet de positie van kwetsbare spelers leidend zijn. Consumentenbescherming werkt alleen als consumenten binnen het systeem blijven. Toch ligt de focus op steeds strengere beperkingen voor aanbieders, niet op de vraag of spelers binnen bereik blijven.
Het resultaat: beleid dat zich opstapelt zonder duidelijk effect. Vlek op vlek.
Bijsturing is nog mogelijk. Maak een waterbedtoets verplicht bij nieuwe maatregelen en richt die op kanalisatie, consumentengedrag en bescherming. Werkt een maatregel averechts, heroverweeg haar of trek haar in.
Consumentenbescherming zit niet in het stoer stapelen van strenge regels, maar in het nemen van effectieve maatregelen die kwetsbare spelers beschermen zonder hen de illegaliteit in te duwen.
