Effectieve waarschuwingen tegen gokken: de kracht van tegen-industrie boodschappen

Emma Bakker · 2026-04-02

Uit een grootschalig Brits onderzoek blijkt dat bepaalde waarschuwingsteksten veel effectiever zijn dan andere als het gaat om het voorkomen van gokschade. Het gaat om zogenaamde 'tegen-industrie boodschappen'. Dat zijn teksten die niet de nadruk leggen op de verantwoordelijkheid van de speler, maar juist op de bedoelingen van de gokindustrie zelf. In plaats van te zeggen 'gok verantwoord', laten deze boodschappen zien hoe gokbedrijven erop uit zijn om spelers te laten verliezen. Het is een andere benadering die zijn wortels heeft in succesvolle campagnes tegen tabak. Onderzoekers uit het Verenigd Koninkrijk en Hongkong wilden weten of deze aanpak ook bij kansspelen zou werken. ### Wat zijn tegen-industrie boodschappen precies? Het idee is simpel maar krachtig. Je richt je niet op het gedrag van de individuele speler, maar op het systeem erachter. Je laat zien hoe het spel in elkaar zit. Gokbedrijven zijn geen liefdadigheidsinstellingen – ze bestaan om winst te maken, en die winst komt uit de verliezen van hun klanten. Dat klinkt logisch, maar het is een heel ander geluid dan we gewend zijn. We horen vaak dat we 'onze grenzen moeten kennen' of 'moeten stoppen als het niet meer leuk is'. Deze nieuwe boodschappen zeggen eigenlijk: 'het spel is zo gemaakt dat je waarschijnlijk verliest, en dat is precies wat ze willen'. ### De tien geteste waarschuwingsteksten Voor het onderzoek werden tien verschillende waarschuwingsteksten getest bij bijna 4.100 respondenten. De deelnemers moesten aangeven of ze de boodschap relevant vonden, of ze hem geloofden, en of hij hen zou weerhouden van gokken. - Het hoofddoel van gokbedrijven is het maximaliseren van winst, gegenereerd door verliezen van klanten. - Gokbedrijven willen je geld, en gokken kan je meer kosten dan welke andere vrijetijdsbesteding dan ook. - Gokbedrijven verdienen veel geld, en dat doen ze niet door veel winnaars te maken. - Gokbedrijven verdienen het meeste van hun geld aan mensen die alles verliezen. - Online gokken is altijd beschikbaar omdat de gokbedrijven altijd winnen. - Gokproducten zijn ontworpen om verslavend te zijn. - 'Gratis' weddenschappen zijn ontworpen om je je eigen geld te laten uitgeven. - Mensen zijn niet het probleem: gokbedrijven moedigen ons aan om te gokken op verslavende producten. - Aanbevelingen van beroemdheden lijken misschien oprecht, maar zij zijn niet rijk geworden door te gokken. - Gokken is zo ontworpen dat er weinig tijd is om te stoppen en na te denken. ### Het verband met gokproblematiek Een interessant deel van het onderzoek was de koppeling met de PGSI-score. Dat is een vragenlijst die meet hoe groot iemands risico op gokproblemen is. Hoe hoger de score, hoe groter de kans op schade of verslaving. Wat bleek? Alle tien de boodschappen hadden een positief effect op mensen met een PGSI-score van twee of hoger. Dat betekent dat deze waarschuwingen niet alleen werken bij mensen met een hoog risico, maar ook bij mensen met een matig risico. De onderzoekers merkten op: "Alle tien boodschappen vertoonden een significante positieve interactie met de PGSI. Dit betekent dat deelnemers met hogere PGSI-scores alle boodschappen tegen gokken als relevanter voor zichzelf beschouwden." ### De drie meest effectieve boodschappen Uit alle geteste teksten kwamen drie duidelijke winnaars naar voren. Deze werden door de respondenten als het meest effectief beoordeeld: 1. Het hoofddoel van gokbedrijven is het maximaliseren van winst, gegenereerd door verliezen van klanten. 2. Gokbedrijven verdienen veel geld, en dat doen ze niet door veel winnaars te maken. 3. Gokproducten zijn ontworpen om verslavend te zijn. De beste tekst kwam uit een lokale campagne in Manchester genaamd 'Odds Are: They Win'. Het is veelzeggend dat juist deze harde, eerlijke boodschappen het beste aanslaan. Ze spreken een waarheid uit die vaak verzwegen wordt. ### Wat betekent dit voor preventie? De conclusie is duidelijk: als we gokschade echt willen voorkomen, moeten we anders gaan waarschuwen. De standaardtekst 'Gamble Responsibly' – of in het Nederlands 'Speel met mate' – scoort minder goed dan deze tegen-industrie boodschappen. Het gaat erom dat we mensen niet het gevoel geven dat zij falen als ze niet kunnen stoppen. In plaats daarvan laten we zien dat het systeem zo is ontworpen dat stoppen bijna onmogelijk is. Dat verschuift de schuld van het individu naar de industrie, en dat blijkt veel effectiever te zijn. Voor beleidsmakers en organisaties die zich bezighouden met verslavingspreventie is dit belangrijke informatie. Het wijst op de noodzaak van een fundamenteel andere aanpak in voorlichting en waarschuwingen. Een aanpak die de machtsverhoudingen in de gokindustrie blootlegt, in plaats van de verantwoordelijkheid alleen bij de speler neer te leggen.