De laatste wens van tante Apollonia en haar loterijwinst

Emma Bakker · 2026-06-06

Apollonia Rendorp was in 1728 een van de allereerste winnaars van de Generaliteitsloterij. Ze kwam uit een van de rijkste families van Nederland. Toch wist de kinderloze Apollonia heel goed wat ze met haar prijs wilde doen. Haar achternichtjes, en ook een weeskind, konden daarover meepraten. Lange tijd bleef Apollonia vrijgezel. Ze woonde alleen met haar vader, haar moeder overleed toen ze achttien was. Je zou denken dat de heren zich verdrongen om haar hand. Maar zo simpel was het niet. ### Wie was Apollonia Rendorp? Apollonia werd op 5 augustus 1682 geboren. De Rendorps waren geen adel, maar als regentengeslacht hadden ze veel aanzien. Ze hoorden bij de families die in de Republiek der Zeven Nederlanden de dienst uitmaakten. Als vrouw had Apollonia geen officiële functie. Maar een goede partner kon het aanzien en de invloed van haar familie wel vergroten. Daarom kon ze niet zomaar met iedereen trouwen. Misschien duurde het daarom zo lang voordat ze in het huwelijk trad. ### De macht en het geld van de familie Haar grootvader Joachim Rendorp bekleedde meerdere vooraanstaande functies. Hij was schepen in het stadsbestuur van Amsterdam. Ook had hij een invloedrijke positie in de textielhandel. Als bewindhebber van de Noordse Compagnie verdiende hij veel geld aan de walvisvaart. Zijn vermogen werd in 1674 geschat op 120.000 gulden. Dat is omgerekend ongeveer € 1,2 miljoen vandaag de dag. Hij behoorde tot de rijke bovenlaag van Amsterdam. Apollonia's vader Herman volgde zijn spoor. Ook haar moeder Maria Loten kwam uit een welvarende familie. Het vermogen van haar vader Johannes Loten werd geschat op 400.000 gulden, oftewel zo'n € 4 miljoen. In Apollonia's geboortejaar kochten haar ouders het landgoed Schoonenberg bij Velsen. Die mooie hofstede met een grote lap grond kostte 9.000 gulden, ook een kapitaal. ### Het huwelijk met Balthasar Boreel Vader en moeder Rendorp kregen vier kinderen. Apollonia was de oudste. Twee broertjes stierven jong. Daarna kwam zusje Brechje, die in 1702 op 22-jarige leeftijd met een predikant trouwde en naar Den Bosch verhuisde. Als oudste dochter moest Apollonia wachten op een goede partij. In 1720 was het zover. Apollonia, inmiddels 38, trouwde met Balthasar Boreel, toen 47. Het was voor beiden hun eerste huwelijk. Hij kwam uit het adellijke geslacht Boreel, een familie met wortels in Italië. Via de Zuidelijke Nederlanden behoorden ze sinds de zeventiende eeuw tot de bestuurlijke elite van de Republiek. ### De loterijwinst In 1727, acht jaar getrouwd, besloot Apollonia mee te doen aan de Generaliteitsloterij. Ze kocht lotnummer 26505. De trekking vond plaats op het Binnenhof in Den Haag, in de zaal die we nu kennen als de Ridderzaal. De Boreels hadden functies in de stedelijke overheid, handelscompagnieën en waterschappen – de drie pijlers van macht en welvaart. Balthasar was sinds 1709 bewindhebber bij de VOC, toen nog een van de machtigste bedrijven ter wereld. Ook was hij sinds 1723 actief in het bestuur van de Beemster. Door zijn huwelijk met Apollonia verstevigde Balthasar zijn aanzien. Hun huwelijk was meer dan een persoonlijke verbintenis; het was een verbond tussen twee regentenfamilies. Samen versterkten ze hun positie in bestuur en samenleving. Beiden hadden stemrecht in het bestuur van de Beemster. De dijken, molens en het waterpeil waren hun verantwoordelijkheid. ### De stille invloed van Apollonia Ook Apollonia had als vrouw invloed. Ze hield toezicht op het personeel en was waarschijnlijk betrokken bij financiële beslissingen, zoals bij huwelijken of erfenissen. Echtgenotes waren toen de stille spil in het systeem dat de macht van de regenten in stand hield. Het was een kleine kring van machtige families die de macht in de Republiek verdeelde. En Apollonia wist precies wat ze met haar loterijwinst moest doen: ze liet een deel na aan haar achternichtjes, maar ook aan een weeskind. Een bijzondere keuze voor die tijd.